Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας: Οδηγός για Άμεση Στήριξη στο σπίτι

Αριάδνη Α. Ντινοπούλου

Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος MSc

Ειδ. Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια

Σημεία-Κλειδιά (Highlights)

• Οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας (Mental Health First Aid) προσφέρουν έγκαιρη υποστήριξη σε άτομα που βιώνουν κρίση ή δυσκολία, σώζουν χρόνο και μειώνουν την ένταση μιας κρίσης μέχρι να αναλάβει ο ειδικός.
• Η αναγνώριση των πρώτων σημείων, η σωστή επικοινωνία και η παραπομπή σε επαγγελματική βοήθεια αποτελούν τα βασικά βήματα.
• Πρακτικές ερωτήσεις-οδηγοί μας βοηθούν να ξέρουμε τι να πούμε και τι να κάνουμε σε πραγματικές καταστάσεις.
• Στόχος δεν είναι να γίνουμε θεραπευτές, αλλά να προσφέρουμε στήριξη και να ανοίξουμε τον δρόμο προς την κατάλληλη φροντίδα.

Βασικά Βήματα – Γενικές Πρακτικές Οδηγίες

• Αναγνώριση πρώτων σημάτων: Παρατεταμένη θλίψη, άγχος, κοινωνική απομόνωση, αλλαγές στη συμπεριφορά, εκφράσεις απόγνωσης.
• Επικοινωνία με ενσυναίσθηση: Χρήση απλών, ανοιχτών ερωτήσεων: «Πώς αισθάνεσαι;» – αποφυγή βιαστικών συμβουλών ή κλισέ.
• Υποστηρικτική παρουσία: Να δείχνετε διαθεσιμότητα, να προσφέρετε ένα ασφαλές περιβάλλον, ακόμα και απλά με τη φυσική σας παρουσία.
• Καθοδήγηση προς βοήθεια: Ενθάρρυνση για επικοινωνία με ψυχολόγο, γιατρό ή γραμμές άμεσης βοήθειας.
• Αυτοφροντίδα του φροντιστή: Ο φροντιστής ή ο επαγγελματίας χρειάζεται να φροντίζει τη δική του ψυχική υγεία, ώστε να είναι σε θέση να προσφέρει.

Τι μπορούμε να κάνουμε αν δούμε κάποιον σε έντονη κρίση άγχους;

Το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί με ανησυχία, υπερκινητικότητα, δυσκολία συγκέντρωσης.
- Προσφέρετε έναν ήσυχο χώρο χωρίς θορύβους.
- Χρησιμοποιήστε ερωτήσεις-κλειδιά: «Θέλεις να μου πεις τι σε αγχώνει;» ή «Τι θα σε έκανε να νιώσεις λίγο καλύτερα τώρα;».
- Προτείνετε τεχνικές γείωσης: να περιγράψει πέντε πράγματα που βλέπει γύρω του, τέσσερα που μπορεί να αγγίξει, τρία που ακούει.

Τι μπορούμε να κάνουμε αν κάποιος παραπονιέται για ταχυπαλμία;

Η ταχυπαλμία μπορεί να σχετίζεται με κρίση άγχους, αλλά και με οργανικό πρόβλημα.
- Διατηρήστε ηρεμία και ζητήστε από το άτομο να καθίσει άνετα.
- Αν υπάρχει ιστορικό καρδιοπάθειας ή τα συμπτώματα συνοδεύονται από πόνο στο στήθος, καλέστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
- Αν πρόκειται για αγχώδη εκδήλωση, βοηθήστε το άτομο να συγκεντρωθεί στην αναπνοή ή να αλλάξει δραστηριότητα.

Τι μπορούμε να κάνουμε όταν δούμε ένα άτομο σε κρίση πανικού;

Οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται ξαφνικά με έντονα σωματικά συμπτώματα: δύσπνοια, τρέμουλο, αίσθημα απώλειας ελέγχου.
- Μείνετε ψύχραιμοι και δείξτε ότι είστε εκεί για το άτομο.
- Μιλήστε με ήρεμη φωνή: «Είσαι ασφαλής, είμαι εδώ μαζί σου».
- Ενθαρρύνετε αργές, ρυθμικές αναπνοές. Μπορείτε να μετράτε μαζί «εισπνοή – εκπνοή».
- Αποφύγετε φράσεις όπως «Ηρέμησε» – συνήθως έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ποιο είναι το επόμενο βήμα μετά από μια κρίση;

Όταν η κρίση αρχίσει να υποχωρεί:
- Προσφέρετε νερό ή μια σύντομη βόλτα για αποφόρτιση.
- Ενθαρρύνετε το άτομο να μιλήσει για το πώς αισθάνεται, χωρίς πίεση.
- Συστήστε την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας εάν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι φροντιστές και οι οικογένειες στην πράξη;

Οι φροντιστές και τα μέλη της οικογένειας παίζουν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη της ψυχικής υγείας. Μερικές απλές, αλλά ουσιαστικές κινήσεις μπορούν να κάνουν τη διαφορά:

• Κρατήστε πρόχειρους τους αριθμούς γραμμών βοήθειας (π.χ. 10306 στην Ελλάδα για ψυχοκοινωνική υποστήριξη).
• Οργανώστε ένα απλό «πλάνο στήριξης» στο σπίτι, με βήματα όπως: αναγνώριση πρώτων σημείων, ήρεμη συζήτηση, ασφαλής παρουσία, αναζήτηση βοήθειας.
• Ενισχύστε την καθημερινότητα με ρουτίνα, ήπια σωματική δραστηριότητα και κοινωνική επαφή, που λειτουργούν προληπτικά και μειώνουν το άγχος.

Ερώτηση για Σκέψη

Εσείς πώς αντιμετωπίζετε μια κατάσταση ψυχικής κρίσης στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας; Έχετε κάποιο προσωπικό πρωτόκολλο πρώτων βοηθειών ψυχικής υγείας; Ποιες πρακτικές σας έχουν φανεί πιο αποτελεσματικές;

Στη Doctorhomie φροντίζουμε ώστε κάθε επαγγελματίας να είναι πλήρως καταρτισμένος στην πρόληψη και υποστήριξη της ψυχικής υγείας. 

Αν είστε επαγγελματίας υγείας, εγγραφείτε στην πλατφόρμα μας για να αποκτήσετε πρόσβαση σε εκπαιδευτικό υλικό και πιστοποιήσεις.

Πηγές 

- World Health Organization. (2024). Facilitation manual: psychological first aid during Ebola virus disease outbreaks. World Health Organization.

- Keil, K. (2019). Mental health first aid. The Canadian Veterinary Journal, 60(12), 1289.